«Үй жағдайында дыбыстарды дұрыс айтуға арналған ойындар»

Логопед кеңесі

Тақырыбы: «Үй жағдайында дыбыстарды дұрыс айтуға арналған ойындар»

Баланың сөйлеу тілінің дұрыс қалыптасуы – оның жалпы дамуының маңызды бөлігі. Кейбір балаларда дыбыстарды бұрмалап айту, алмастыру немесе мүлде айтпау сияқты қиындықтар кездеседі. Мұндай жағдайда үй жағдайында жүйелі түрде қарапайым ойындар ұйымдастыру өте тиімді. Ойын арқылы бала қызығып, еркін түрде жаттығады және дұрыс дыбыстауға біртіндеп үйренеді.

Ең алдымен, ата-ана баламен жылы қарым-қатынас орнатып, сабақты ойын түрінде өткізгені жөн. Баланы күштемей, мақтап, жетістігін қолдап отыру маңызды. Сабақтың ұзақтығы 10–15 минуттан аспағаны дұрыс, бірақ күн сайын қайталануы керек.

1. Артикуляциялық жаттығулар (тіл мен ерінге арналған ойындар)
Дыбысты дұрыс айту үшін сөйлеу мүшелері икемді болуы қажет. Сол үшін айна алдында келесі жаттығуларды ойын түрінде орындаңыз:

• «Күлкі» – ерінді кең жайып күлу;
• «Түтікше» – ерінді алға созу;
• «Сағат» – тілді оңға-солға қозғалту;
• «Жылан» – тілді жіңішкертіп шығару;
• «Тәтті тосап» – тілді ерінге тигізіп, айналдыра жалау.

Бұл жаттығуларды «кім әдемі орындайды?» деген шағын жарыс түрінде ұйымдастыруға болады.

2. Дыбысты есту және ажырату ойындары
Бала алдымен дыбысты дұрыс естіп, ажырата білуі керек.

• «Есті де тап» – ата-ана белгілі бір дыбысты айтады (мысалы, «с»), бала сол дыбыс бар сөздерді табады;
• «Дұрыс па, бұрыс па?» – ата-ана сөзді қате айтып, бала дұрыс нұсқасын түзетеді;
• «Қай дыбыс жоғалды?» – сөздің бір дыбысын түсіріп айтып, баладан толық айтуын сұрау.

3. Буын және сөз қайталау ойындары
Дыбысты бекіту үшін буындар мен сөздерді қайталау маңызды:

• «Эхо» – ата-ана айтқан буынды бала қайталайды (са-са, со-со, су-су);
• «Жылдам айт» – бір сөзді бірнеше рет анық айту;
• «Сөз тізбегі» – берілген дыбыстан басталатын сөздерді кезекпен айту.

4. Суретпен жұмыс ойындары
Көрнекілік баланың қызығушылығын арттырады:

• «Суретті ата» – берілген дыбысы бар суреттерді атау;
• «Қай жерде?» – дыбыстың сөздің басында, ортасында, соңында тұрғанын анықтау;
• «Әңгіме құра» – бірнеше сурет арқылы шағын сөйлем немесе әңгіме құрастыру.

5. Қимыл-қозғалыс арқылы ойындар
Қозғалыс пен сөйлеуді біріктіру тиімді:

• Доп лақтырып, сөз айту;
• Шапалақтап буынға бөлу;
• Әр дыбысқа белгілі бір қимыл ойлап табу.

6. Тұрмыстық жағдайдағы жаттығулар
Күнделікті өмірде де жаттықтыруға болады:

• Ас дайындағанда, серуендеуде заттардың атын анық айту;
• Ертегі оқу кезінде қиын дыбыстары бар сөздерді қайталау;
• Айна алдында сөйлесу.

Маңызды кеңестер:

• Баланы асықтырмаңыз, әр дыбысты баяу әрі анық айтқызу керек;
• Қателігін жұмсақ түзетіп, дұрыс нұсқасын үлгі ретінде көрсетіңіз;
• Баланы міндетті түрде мадақтаңыз;
• Қиындық ұзақ сақталса, логопед маманға жүгініңіз.

Жүйелі және қызықты ұйымдастырылған ойындар баланың дыбыстарды дұрыс айтуына көмектесіп қана қоймай, оның сөйлеуге деген қызығушылығын арттырады. Ең бастысы – сабырлық, тұрақтылық және баламен бірге қуана ойнау!